GMworld

“Siz heç vaxt özünüzü olduğunuz kimi görmürsünüz. Siz özünüzü həmişə başqalarının sizin haqqınızda dedikləri, keçmişdə yaşadığınız uğursuzluqlar, uğurlar və ya özünüz haqqında yaratdığınız obrazlar vasitəsilə görürsünüz. Bu obrazlar, bu xatirələr bir pərdə kimi gözünüzün önündə durur. Həqiqəti görmək üçün isə bu pərdəni yırtmaq lazımdır.”

Jiddu Krişnamurti (1895–1986), bəşəriyyətin düşüncə tarixinə özünəməxsus iz buraxan müstəqil mütəfəkkirlərdən və ruhani müəllimlərdən biridir. O, heç bir dinə, sektaya və ya ideoloji sistemə bağlanmadan, insanın daxili azadlığını və zehni şərtlənmələrdən qurtuluşunu təbliğ etmişdir.

“Dünya Müəllimi” Layihəsi və İmtina

Krişnamurtinin həyatındakı ən mühüm dönüş nöqtəsi 1920-ci illərin sonunda baş verdi. O, uşaq yaşlarından etibarən İngiltərədə Teosofiya Cəmiyyətinin liderləri Anni Bezant və Çarlz Ledbiter tərəfindən dünyanın xilaskarı kimi yetişdirilmişdi. Onun üçün “Dünya Ulduzu Ordeni” adlı böyük bir təşkilat qurulmuşdu. Lakin 1929-cu ildə o, hamını şoka salaraq bu ordeni ləğv etdi və məşhur bəyanatını verdi: “Həqiqət azad bir ölkədir; ona heç bir yol, heç bir din və ya təriqət vasitəsilə çatmaq mümkün deyil.” O, heç bir otoritetin, mərkəzin və ya qrupun insanı həqiqətə apara bilməyəcəyini müdafiə etdi.

Psixoloji Azadlıq və “Zaman” Anlayışı

Krişnamurtinin təlimlərində “zaman” anlayışı çox önəmlidir. O, psixoloji zamanın (keçmişin təcrübələrinə əsaslanaraq gələcəyi planlaşdırmağın) insanı “indi”dən – yəni həqiqətdən uzaqlaşdırdığını bildirirdi. Onun fikrincə, dəyişim tədricən deyil, ani olmalıdır. İnsan öz qaranlıq tərəflərini (qısqanclıq, qorxu, ambisiya) birbaşa və mühakimə etmədən müşahidə etdiyi zaman, o qaranlıq düşüncələr və davranışlar elə o müşahidənin işığında yox olur.

Təhsil Fəlsəfəsi

Krişnamurti təkcə fəlsəfə ilə deyil, həm də təhsil sistemi ilə dərindən maraqlanırdı. O, Hindistan, ABŞ və İngiltərədə bir sıra məktəblər (məsələn, Rishi Valley School) qurmuşdu. Bu məktəblərin məqsədi uşaqları imtahanlara və ya karyeraya hazırlamaq deyil, onların bütöv bir insan kimi yetişməsini, yaradıcı və azad düşüncəyə sahib olmasını təmin etmək idi. O, təhsilin insanı cəmiyyətin bir dişli çarxı halına gətirməməli olduğunu düşünürdü.

İnsanlıq Mirası

Onun mühazirələri 60-dan çox dildə tərcümə edilmiş və yüzlərlə kitabda toplanmışdır. O, heç bir xüsusi üsul təklif etmədiyinə görə, onun təlimləri bəzən “metodsuzluq metodu” adlandırılır. Onun mirası bu gün bir çox ziyalı, elm adamı və yazıçı üçün ilham mənbəyi olaraq qalır.

Elm və Şüurun Kəsişməsi: Krişnamurti və Devid Bom dialoqu

Krişnamurtinin təlimlərinin təkcə fəlsəfi deyil, həm də elmi müstəvidə nə qədər ciddi qəbul edildiyinin ən parlaq sübutu onun məşhur kvant fiziki Devid Bom (David Bohm) ilə olan uzunmüddətli dostluğu və söhbətləridir.

Bom, kvant fizikası sahəsində dünyaca məşhur bir alim olaraq, kainatın və şüurun işləmə mexanizmini elmi cəhətdən izah etməyə çalışırdı. Onların dialoqları Krişnamurtinin fəlsəfəsinin geniş auditoriyaya xitab etdiyini və hətta müasir elmi yanaşmalarla necə paralel getdiyini göstərir.

Bu dialoqlar nəyi əhatə edirdi?

• Onlar düşüncənin təbiəti, zamanın illüziyası və şüurun insan həyatındakı rolu haqqında dərindən müzakirə edirdilər.
• Bom, Krişnamurtinin “zehni şərtlənmədən azad etmək” təlimini elmi terminlərlə, xüsusən də bütöv bir nizam və ya “implicite order” (örtülü nizam) anlayışları ilə müqayisə edərək izah etməyə çalışırdı.
• Bu söhbətlər bir daha sübut edirdi ki, şüurun və kainatın sirləri təkcə laboratoriya təcrübələri ilə deyil, həm də insanın öz daxili müşahidə qabiliyyəti ilə kəşf edilə bilər.

Krişnamurti və Bomun bu söhbətləri, bir çox kitabda və sənədli filmdə toplanmışdır. Əgər siz də elm və şüurun bu qeyri-adi kəsişməsinə maraq göstərirsinizsə, onların dialoqlarını oxumaq Krişnamurti fəlsəfəsinə tamamilə fərqli bir pəncərədən baxmağınıza kömək edəcəkdir.

“Həqiqət azad bir ölkədir; ona heç bir yol, heç bir din və ya təriqət vasitəsilə çatmaq mümkün deyil.” — Jiddu Krişnamurti

Dialoqdan bir parça: “Düşüncə və Zəka”

Devid Bom: “Düşüncə özünü həmişə ‘müstəqil’ və ‘obyektiv’ hesab edir. Lakin əslində düşüncə keçmişin bir məhsuludur və bu, bizim reallığı görməmizə mane olan bir filterdir.”

Krişnamurti: “Tamamilə düzdür. Düşüncə, zamanın bir parçasıdır. Biz düşüncəni həqiqəti tapmaq üçün bir alət kimi istifadə etməyə çalışırıq. Amma zamanla məhdud olan bir şey, zamansız olan ‘həqiqəti’ necə qavraya bilər ki? Zəka düşüncənin içindən gəlmir; zəka düşüncənin dayandığı yerdə ortaya çıxan bir qüvvədir.”

Devid Bom: “Yəni sən deyirsən ki, düşüncə fəaliyyətini dayandıranda, zəka və ya daha dərin bir nizam (order) öz-özünə fəaliyyətə başlayır?”

Krişnamurti: “Bəli. Düşüncənin mübarizəsi bitəndə, həqiqətin özü ilə birbaşa qarşılaşma başlayır. Bu, öyrənilmiş bir məlumat deyil, bu — zehni qəliblərdən təmizləməyin nəticəsidir.”

Həqiqətlə Tanışlıq: İndi Başlamaq Vaxtıdır

Krişnamurtinin fəlsəfəsi sadəcə bir nəzəriyyə deyil, insanın öz daxili dünyasını kəşf etməsi üçün ona verilən bir açardır. Əgər siz də cəmiyyətin, keçmişin və zəhmli zehni qəliblərin yaratdığı pərdələri yırtıb, həyatın elə özü ilə birbaşa təmasa keçmək istəyirsinizsə, dahi mütəfəkkirin “Yaşamla Buluşmak” əsəri sizin üçün ən düzgün başlanğıc nöqtəsi olacaq.

Bu kitab, gündəlik həyatın qarışıqlığı içində sizi özünüzə, daxili azadlığınıza və bütöv bir düşüncə tərzi ilə tanış olmağa dəvət edir. Həyatı kənardan izləməyi buraxıb, onunla real olaraq görüşməyə hazırsınızsa, “Yaşamla Buluşmak” kitabını oxu siyahınıza əlavə edin və bu dərin səyahətə ilk addımınızı atın.